Chinese groeicijfers in Oost-Europa

In de Oost-Europese EU-landen groeit de economie harder dan het Europese gemiddelde. Economen waarschuwen voor problemen op de middellange termijn: vergrijzing, arbeidstekorten, druk op de lonen en frictie met Brussel.

Dit artikel is eerder verschenen in Het Financieele Dagblad op 6 december

Ciprian Dascalu, hoofdeconoom van ING in Boekarest, noemt het bijna Chinese toestanden. In het derde kwartaal schoot het Roemeense bruto binnenlands product op jaarbasis omhoog met 8,8%, nadat de economie in de eerste twee kwartalen ook al met cijfers boven de 7% was gegroeid. ‘Werkelijk ongekend’, zegt Dascalu. ‘De groei komt van bijna alle kanten. De export neemt toe, er zijn meer overheidsbestedingen, meer investeringen en een consument die de portemonnee trekt.’

De consumptie geeft volgens Dascalu wel een licht vertekend beeld. In Roemenië werden 2017 tegelijkertijd de btw verlaagd, ambtenarensalarissen verhoogd en het minimumloon opgetrokken. Een cocktail die de lonen gemiddeld met 14,4% deed stijgen over de eerste zes maanden van 2017. Dat soort salarisverhogingen zijn op termijn natuurlijk niet vol te houden, en toch kan volgens Dascalu de economische groei ook in 2018 en 2019 ruim boven de 4% uitkomen, vooral dankzij de snel groeiende export naar Duitsland, waar 20% van de handel heengaat.

‘The place to be’

Roemenië is 2017 verreweg het snelst groeiende land in de Europese Unie, maar ook andere Oost-Europese EU-landen zoals Polen, Hongarije, Tsjechië, Bulgarije en Slovenië laten een groei van om en nabij de 4% zien, ver boven het gemiddelde in de eurozone van 2,5%.

‘Oost-Europa is the place to be’, zegt Andreas Tesch, lid van de raad van bestuur en chief market officer bij de Nederlandse kredietverzekeraar Atradius, die onlangs twee nieuwe vestigingen opende in Boekarest en Sofia. Tesch: ‘We deden al zaken in Roemenië en Bulgarije maar hadden er nog geen kantoren. We vonden dat het tijd werd dat te veranderen, omdat steeds meer van onze internationale klanten er actief zijn.’

Andreas Tesch, lid van de raad van bestuur en chief market officer bij Atradius

Voorbeelden zijn er genoeg, ook uit Nederland. Neem Damen Shipyards dat een paar weken geleden aankondigde een tweede scheepswerf over te nemen in Roemenië, of bandenmaker Apollo Vredestein, die €475 mln investeerde in een dit voorjaar geopende Hongaarse fabriek.

‘Het is voor bedrijven zeker niet altijd makkelijk zaken doen in de regio’, zegt Tesch. Neem Roemenië dat aantrekkelijk is vanwege de lage lonen, het simpele belastingsysteem en een steeds betere infrastructuur. Maar daar staan wel risico’s tegenover zoals fraude en corruptie. ‘Dat is ook de reden waarom wij per se in de landen zelf willen zitten, dan kunnen we de risico’s die van bijvoorbeeld corruptie uitgaan op de kredietverlening beter inschatten.’

Arbeidskosten

Corruptie is nog altijd wijdverspreid in Oost-Europa, zegt Peter Havlik, econoom bij het op Oost-Europa gespecialiseerde Wiener Institut fur Wirtschaftsvergleiche (WIIW). Maar de groei lijdt er volgens hem nauwelijks onder. De meeste buitenlandse investeerders hebben er sowieso niet zo veel last van omdat corruptie vooral lokale bedrijven raakt in sectoren die veel overheidsopdrachten hebben zoals de bouw of gezondheidszorg. Wat voor hen veel belangrijker is, zijn de lage arbeidskosten. ‘Dat is wat de investeringen aanjaagt.’

Lonen gaan pijlsnel omhoog in Roemenië. Toch blijft het gat met het Westen enorm, vooral voor lager opgeleiden zoals deze schoonmakers in Boekarest, Foto Maurits Kuypers

De investeringsstromen vanuit West-Europa, maar ook China en Japan, zijn inmiddels zo groot dat ze tekorten op de arbeidsmarkt teweegbrengen. In Tsjechië bedraagt de werkloosheid bijvoorbeeld nog maar 3,5%, in Hongarije 4,3% en Polen en Roemenië 5%. Logischerwijs gaan daardoor de lonen stijgen. In Hongarije en Tsjechië zijn de lonen dit jaar met gemiddeld 10% en 4% opgelopen, in Roemenië is het dus nog meer. Toch is het volgens Havlik niet zo dat de concurrentiekracht er onder lijdt. Daarvoor is het gat met het Westen nog te groot. ‘In Polen, Tsjechië, Slowakije, Slovenië en Hongarije liggen de salarissen nog altijd gemiddeld 50% onder het niveau van Oostenrijk. Het gaat nog heel lang duren voordat dat gat gedicht is.’

Het tekort aan arbeidskrachten heeft wel een aantal neveneffecten. Zo maakte het Tsjechische bureau voor de statistiek begin december bekend dat de investeringen in robots en automatisering dit jaar enorm zijn gestegen, in een poging de arbeidsintensiviteit te verlagen. En een andere reactie die Havlik ziet op het arbeidstekort is massale immigratie uit Oost-Europese landen van buiten de EU, en dan met name Oekraïne. Alleen in Polen werken meer dan een miljoen Oekraïners in het grijze circuit. In Tsjechië zijn het er vermoedelijk een paar honderd duizend. ‘Ook dat zorgt voor enige verlichting op de arbeidsmarkt en draagt bij aan de economische groei.’

EU-subsidies

Havlik maakt zich zoals de meeste economen op de korte termijn weinig zorgen over de economische trend in Oost-Europa. Maar op de middellange termijn is dat anders. Het arbeidstekort en de daarbij horende vergrijzing is een probleem dat op den duur zeker pijn gaat doen, maar belangrijker is nog de slechte verhouding met Brussel.

Vooral Polen en Hongarije zijn de laatste twee jaar op ramkoers met Brussel over om het eerbiedigen van democratische basisprincipes zoals het behoud van de scheiding der machten. Als sancties volgen zou dat een enorme impact hebben. Zo is Polen de grootste netto-ontvanger van EU-geld. Tussen 2004 en 2015 stroomde er €89 mrd heen, en gedurende de huidige EU-begrotingsperiode 2014-2020 gaat het opnieuw om €86 mrd. Voor een land met een bbp in 2017 van rond de €601 mrd zijn dat enorme bedragen.

Volgens Havlik hoeven de Polen of Hongaren zich gedurende deze EU-begrotingsperiode nog geen zorgen te maken. Pas in 2020, als de nieuwe EU-begroting ingaat, kan het heikel worden. De EU is tegen die tijd in Groot-Brittannië een van de grootste nettobetalers kwijt, en het is ernstig de vraag of andere West-Europese landen die rekening willen overnemen voor een regio die het niet zo nauw neemt met de democratische rechtsstaat.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s