‘Een vluchteling kost twee keer zoveel als ik verdien. Dat is toch niet oké?’

De anti-immigratiepartij AfD scoorde in Beieren ongekend hoog bij de Bondsdagverkiezingen. Niet zozeer in de steden, maar in het achterland zit het wantrouwen over de gevestigde macht diep bij veel inwoners. De grote verliezer was de CSU

Dit artikel is eerder verschenen op 3 oktober in Het Financieele Dagblad

Een lange rij Afrikaanse asielzoekers staat voor een van de containergebouwen in het met een hoog hek omzoomde asielzoekerscentrum aan de Manchinger Strasse in Ingolstadt, 80 km ten noorden van München. ‘Misschien is het etenstijd’, zegt een rijinstructeur enigszins cynisch, op het naastliggende parkeerterrein, waar hij motorrijles geeft.

Hij vindt het maar niets, al die vluchtelingen in Ingolstadt. Het zijn er tegen de 2000, verdeeld over vier opvangcentra. Zelf woont hij 10 kilometer verderop in het stadje Neuburg, maar hij kan het goed begrijpen dat ze hier massaal op de rechts-populistische Alternative für Deutschland (AfD) hebben gestemd. ‘De politici in Berlijn vertellen ons gewoon niet de waarheid. Er wordt gezegd dat een vluchtelingenstroom als in 2015 nooit meer voorkomt, maar wie garandeert dat? Nu wordt er alweer gesproken over gezinshereniging. Het houdt niet op.’

Slecht resultaat

De mening van de rijinstructeur is geen uitzondering. De christelijke partij CSU, coalitiegenoot van Angela Merkels CDU, maakt hier al sinds jaar en dag de dienst uit. Maar die heerschappij heeft bij de verkiezingen van vorige week zondag een flink deuk opgelopen, vooral vanwege de vluchtelingencrisis. De AfD kon daardoor 12% van de stemmen halen, een stijging van meer dan 8 procentpunt. Het aandeel van de CSU kelderde met 14 procentpunten. ‘Het slechtste resultaat sinds 1948’, zegt stadsstatisticus Helmut Schels.

Kiezers komen volgens Schels uit alle lagen van de bevolking. Zelfs in het rijke stadsdeel waar CSU-voorzitter en minister-president van Beieren Horst Seehofer woont, stemde 15% AfD. Er zijn wel een paar uitschieters naar boven. Zo wijst Schels op een paar wijken met relatief veel sociaal zwakkeren en de Pius-buurt, met een hoog percentage Rusland-Duitsers die daar in 1990 neerstreken op zoek naar een beter leven. ‘Van alle kiezers zijn dat de meest conservatieve, en die hebben nu en masse AfD gestemd.’

‘Op ramkoers met Merkel’

In de Pius-buurt vindt een groepje ouderen voor een pizzeria het hoog tijd worden dat Seehofer zijn koffers pakt. ‘Het is een draaikont’, zegt een van hen. ‘Neem de CSU-eis voor een limiet aan het aantal vluchtelingen. Eerst gaat Seehofer daarmee op ramkoers met Merkel, maar het volgende moment hoor je er niets meer over. Dat is toch ongeloofwaardig?’

Asielzoekerscentrum in Ingolstadt, Foto MK

Seehofer tegen Merkel
De christelijke zusterpartijen CDU en CSU maken zich op voor een stevig robbertje vechten. De Beierse CSU-voorzitter Horst Seehofer spreekt nu al van de moeilijkste onderhandelingen sinds 1976, toen een deel van de CSU verklaarde in het parlement niet langer mee te stemmen met de CDU-fractie.
Steen des aanstoots is de onenigheid over het al dan niet invoeren van een maximum aantal vluchtelingen. De CSU wil een grens van 200.000 per jaar. Merkel wil dit niet, omdat het juridisch niet mogelijk is. Merkel weet bovendien dat een bovengrens gevoelig ligt bij de Groenen en in mindere mate de liberale FDP, de twee partijen waarmee ze een regeringscoalitie wil vormen. Seehofer dreigt die ‘Jamaica-coalitie’ te blokkeren zolang hij zijn zin niet krijgt. Hij is bang dat de CSU anders nog meer terrein verliest aan de AfD bij de volgende verkiezingen in Beieren, herfst volgend jaar.
Dat vindt ook Alexander Grohe, een jongeman die voor een bio-supermarkt popcorn staat te bakken. ‘Een stem voor Seehofer is een stem voor Merkel, en die is met haar linkse vluchtelingenpolitiek hier niet welkom.’ De grenzen bij de vluchtelingen zijn volgens hem overschreden. ‘Neem alleen de kosten. Een vluchteling kost twee keer zoveel als ik verdien. Dat is toch niet oké?’

Nationale identiteit

Volgens de politicoloog Werner Weidenfeld van de Universiteit van München is Beieren van alle deelstaten in het voormalige West-Duitsland degene met de meeste angst voor vluchtelingen en de toekomst in bredere zin. Veel meer dan in Baden-Württemberg of het Roergebied spelen ‘Heimat’ en ‘nationale identiteit’ een belangrijke rol. Dat wordt nog extra gevoed door de enorme machtspositie van de CSU, die de gevoelens van iets bijzonders te zijn, altijd heeft gekoesterd. ‘Als diezelfde CSU dan zijn machtsbasis in Berlijn ziet afbrokkelen, dan maakt dat de mensen onzeker en gefrustreerd. Vandaar de vele AfD-proteststemmen.’

Verreweg de meeste proteststemmen haalde de AfD niet in de grote steden, maar diep in het achterland van Beieren. Koploper (19,2%) was het kiesdistrict Deggendorf in het Beierse Woud, tegen de grens met Tsjechië. ‘Hoe dieper je de bossen in trekt, hoe meer stemmen we hebben gekregen’, vertelt Katrin Ebner-Steiner, de lokale lijsttrekker van de AfD.

‘Hoe dieper je de bossen intrekt, hoe meer stemmen we hebben gekregen’, Katrin Ebner-Steiner, lijsttrekker van de AfD in Deggendorf, Foto MK

De weken voor de verkiezingen waren slopend, vertelt ze op het dorpsplein van Deggendorf. Eerst was de scepsis groot. Ze werd uitgejouwd en haar deur besmeurd, maar toen de mensen zagen dat ze uit een keurig CSU-nest komt, getrouwd is, en vier kinderen heeft, begon de stemming te kantelen. ‘Er werd steeds beter geluisterd naar wat ik inhoudelijk te melden had.’

De AfD is volgens haar een combinatie van conservatisme, liberalisme en patriottisme, zaken die de CSU uit het oog heeft verloren. Zij vindt dat die partij de ellende uiteindelijk over zichzelf heeft uitgeroepen door mee te gaan in de softe centrumkoers van Merkel. Bovendien zijn er lokaal fouten gemaakt die de AfD in de kaart speelden. Zo heeft de Turkse gemeenschap in de wijk Fischerdorf aan de Donau een schadevergoeding gekregen van 100% voor de grote overstroming van 2013, terwijl de autochtone Fischerdorfer slechts 80% kregen. ‘Dat pikken de mensen niet.’

Angst

Volgens Bernd Sibler, de regionale lijsttrekker van de CSU, is het typisch een van die leugens die de AfD graag verspreidt. ‘De Turkse bevolking, inclusief de beschadigde moskee, zijn heel normaal vergoed, net als iedereen.’

Wat wel klopt, is dat de mensen angst hebben. ‘De miljoen vluchtelingen die in 2015 naar Duitsland kwam, is vooral hier in Niederbayern de grens overgekomen. Dat willen de mensen niet nog een keer meemaken’, zegt Sibler. Volgens hem draagt Merkel een groot deel van de schuld voor het verlies van de CSU. ‘Zij heeft in de campagne gezegd dat er geen grens komt aan het aantal vluchtelingen. Voor onze partij was dat dodelijk, omdat het de mensen aan het twijfelen bracht of wij onze standpunten nog wel weten door te zetten in Berlijn.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s