De AfD heeft in een paar jaar de PVV rechts ingehaald

Wat is er toch aan de hand met Oost-Duitsland. Ik was afgelopen dinsdag op een AfD-bijeenkomst in Cottbus en schrok van het fanatisme van de aanhangers van deze nationaal-populistische partij die vooral scoort met anti-vluchtelingen standpunten en schoppen tegen Brussel en het politiek establishment in Berlijn.

De populariteit van de AfD bevreemdt als je door de stad loopt. Het begint al met de straatnamen die in twee talen zijn Duits en Servisch, vanwege de Sorbische minderheid in de stad. Je zou verwachten dat dat toch duidt op een zekere tolerantie. Oost-Duitsers klagen vaak dat ze zo arm en achtergesteld tegenover het Westen. Ook daar is niks van te zien. Integendeel, de stad ziet er in ieder geval van de buitenkant fantastisch uit. De huizen keurig in de verf, het prachtige staatstheater, de kleine parkjes en het aangeharkte oude centrum. Voor zo’n opgeruimd karakter zouden ze in steden in het Ruhrgebied een moord doen.

Soms komt xenofobie voort uit onwetendheid. Dat zie je bijvoorbeeld in Polen waar ze op het platteland bij wijze van spreken nog nooit een Afrikaan hebben gezien. Maar in Cottbus zie je overal op straten Chinezen, Indiërs, Vietnamezen en ja ook vluchtelingen. Ik sprak een van hen aan, Abraham Filimon, een jongeman uit Eritrea. Hij vertelde dat kinderen hem naroepen op straat en bekogelen met van alles en nog wat. Volwassenen wijzen hem expres de andere kant op als hij om de weg vraagt. Hij vindt Oost-Duitsland verschrikkelijk, hoewel er ook aardige Duitsers zijn.

Het staatstheater van Cottbus, een universiteitsstad met bijna 100.00 inwoners, Foto MK

In het stadscentrum vertelde de kok van Indische restaurant Shiva mij dat er iets geks aan de hand is in Cottbus. Als hij op zijn werk is, wordt hij met het grootste respect en heel vriendelijk behandeld, maar zodra hij zijn werkkleding uittrekt en het restaurant verlaat, verandert de stemming. Dan denken mensen die hem niet kennen blijkbaar dat hij mogelijk een asielzoeker is, en dat terwijl hij al 25 jaar in Cottbus woont. Zodra hij dan vloeiende Duits begint te praten excuseren de meeste mensen zich gelijk weer voor hun onvriendelijkheid.

Tweederangsburgers

Theo Waigel, erevoorzitter van de CDU/CSU, vroeg zich onlangs af in de ARD-talkshow Anne Will hoe het toch komt dat de Oost-Duitsers zo boos en xenofoob zijn, terwijl er minder vluchtelingen wonen dan in bijvoorbeeld München. De in Saksen geboren theoloog Frank Richter en de Berlijnse SPD-coryfee en Oost-Europadeskundige Gesine Schwan gaven hem het volgende antwoord.

Volgens hun kun je niet zeggen dat de Oost-Duitsers veel rechts-extremer zijn dan West-Duitsers. Natuurlijk heeft de komst van 1,3 miljoen asielzoekers de buitenlanderhaat aangewakkerd, maar er is meer aan de hand.

Veel Oost-Duitsers zijn teleurgesteld over de 27 jaar binnen het vereende Duitsland. Ze voelen zich tweederangsburgers die vaak nog altijd als eerste vraag krijgen of ze fout waren gedurende de DDR-dictatuur. Daar komt nog bij dat veel van de topposities in het bedrijfsleven en zelfs de overheid in handen zijn van West-Duitsers. En ja, ze zijn weliswaar rijker geworden, maar de achterstand met West-Duitsland is nog altijd groot als je kijkt naar inkomens, vermogens en pensioenen.

Een betere voedingsbodem voor “Wutbürger” kun je volgens Richter niet vinden. En hij kan het weten, want hij was er zelf een in de nadagen van de DDR. ‘Veel van de gevoelens die de AfD-aanhangers hebben ken ik uit die tijd. Het is een bepaalde onmacht, die gekanaliseerd moet worden.’

Een stad waar op het eerste gezicht zwart en wit in harmonie met elkaar samenleeft, foto MK

Volgens hem bestaat de meerderheid van de AfD-aanhang uit mensen die op de partij stemt precies vanwege dat gevoel van onmacht. Ze voelen zich ongemakkelijk bij het feit dat de ‘Wessies’ het in hun regio voor het zeggen hebben. De Europese Unie is voor hun nog een extra bestuurslaag die over hun hoofden beslist. Ze maken zich zorgen over het groeiende aantal vluchtelingen en zijn angstig vanwege de terreuraanslagen, maar racistisch zijn ze niet. Ze zouden bij wijze van spreken de Indische kok als beste vriend kunnen hebben, of verliefd kunnen worden op een donker meisje.

Dat geldt niet voor de harde kern van de AfD, die vroeger ook al op de neonazi’s (NPD) stemden. Onderzoeksbureaus denken dat dit ongeveer een derde van de achterban is, maar het zijn wel in toenemende mate de gangmakers, die het heft hebben overgenomen van de meer gematigde krachten, zoals oprichter en anti-euro fighter Bernd Lucke, die de AfD al lang heeft verlaten. Lucke vertelde mij 2014 tijdens de Europese verkiezingscampagne dat hij met de AfD ver weg wilde blijven van het rechts-extremisme van Wilders’ PVV. Nu drie jaar later heeft de AfD de PVV al lang rechts ingehaald, eerst onder de leiding van de al een stuk rechtsere Frauke Petry, en nu onder aanvoering van Alexander Gauland, een ex-CDU’er die regelmatig eng racistische uitspraken doet.

Het Oberkirchplatz

De aanhangers van die meneer Gauland, altijd gekleed in een bruin wol pak met een klein streepje erin, trof ik op het Oberkirchplatz bij de AfD-bijeenkomst in Cottbus. Een menigte die uitbundig zwaaide met zwart-geel-rode vlaggen, en het volkslied uit volle borst meezong (Nee, niet Deutschland, Deutschland über alles, maar de echte tekst). Mannen met kaki-hemden, laarzen en Duitsland-petjes naast hele normale mensen zoals u en ik. Onder andere een echtpaar dat mij een paar keer heel aardig bijlicht met een mobieltje, zodat ik mijn notities lezen kan.

Op het podium staat ondertussen lijsttrekker Alexander Gauland die de AfD vergelijkt met Donald Trump, wiens kapsel hem niet bevalt, maar wel zijn inzet voor volk en vaderland. ‘Hij doet wat onze politieke elite in Berlijn nalaat, namelijk de landsgrenzen beschermen tegen hordes ongewenste immigranten.’

Gauland was in vorm, en het pakweg duizendkoppige publiek vond het prachtig. Met nog een paar dagen te gaan voor de verkiezingen verkeerde Gauland&Co duidelijk in een overwinningsroes. Er werd niet alleen op gerekend dat de AfD voor het eerst de kiesdrempel van 5% overschrijdt. Nee, de lat ligt inmiddels een stuk hoger. De AfD wil de derde partij van Duitsland worden, en als het even kan de door de AfD verafschuwde Groenen uit de Bondsdag werken.

Gauland laat er geen misverstand over bestaan wat de AfD’s belangrijkste programmapunt is: dat is een heel streng anti-vluchtelingenbeleid. De vluchtelingen kosten Duitsland tientallen miljarden per jaar, ‘en dan noemen andere politieke partijen dat potentiële arbeidskrachten die goud waard zijn voor de economie’ Nee zegt Gauland dat is geen goud, maar een regelrechte aanval op het Duitse volk ‘dat op het punt staat te worden geliquideerd’.

Alexander Gauland spreekt de massa toe, Foto MK

De tirades van Gauland waren niet alleen gericht tegen Angela Merkel, Wolfgang Schäuble en ‘al dat andere tuig in Berlijn’, maar ook tegen de kerk die volgens hem het islamiseren van de Duitse samenleving steunen, en de rechterlijke macht die met twee maten meet.

Gauland geeft het voorbeeld van een Tsjetsjeen die zijn vrouw eerst het raam heeft  uitgegooid en daarna op straat de keel heeft doorgesneden. ‘Iedere Duitser zou voor deze brute moord worden veroordeeld. Maar nee hoor, hier bij een rechtbank in Cottbus, komt de moslim eraf met het veel mildere oordeel van doodslag.’

Gauland krijgt de lachers op zijn hand als hij refereert aan de hoogste Duitse ambtenaar voor integratie van asielzoeker, Aydan Özoguz  van de SPD. Een paar weken geleden werd Gauland zwaar bekritiseerd omdat hij bij een bijeenkomst had gezegd dat het best zou zijn als Özuguz ‘entsorgt’ wordt in Anatolië, maar nu hoefde hij dat niet te zeggen, want het plein deed het voor hem. ‘Ik heb het niet gezegd’, gniffelt Gauland.

Andere thema’s sprak Gauland nauwelijks aan. Alleen het dieselschandaal passeerde even de revue, want ‘pas op mensen als het aan Merkel ligt met haar gekke ideeën over de Energiewende dan bent u straks allemaal uw diesel kwijt’.

Rijken rijker, armen armer

Andere verkiezingsthema’s liet hij over aan de voorzitter van de AfD in Brandenburg, Andreas Kalbitz, die zo mogelijk nog heftiger te keer ging dan Gauland. De Grieken hebben volgens Kalbitz ‘meer privévermogen dan Duitsers’. Politici in Berlijn kunnen volgens hem niks anders dan op hun luie reet zitten. ‘Ze kunnen nog geen schroef in de wand krijgen.’

De asociale Merkel en haar voorganger Gerhard Schröder hebben er volgens hem voor gezorgd dat de armen steeds armer en de rijken steeds rijker zijn geworden. De Energiewende is een farce . En het onderwijs in Duitsland stelt niks meer voor.

De Duitse politiek houdt zich volgens hem met de verkeerde zaken bezig. ‘Kijk naar Oostenrijk, terwijl zij bezig zijn met het versterken van de landsgrenzen, praat Berlijn over het homohuwelijk, alsof ze niks beters te doen hebben.’

Kalbitz liet natuurlijk ook nog geen spaan heel van ‘de Lügenpresse’ die de AfD ten onrechte met nazi’s vergelijkt; en islamieten die varkensvlees willen verbieden op Duitse kleuterscholen. En hij hekelde het feit dat werkloze Duitsers met €500 per maand naar huis wordt gestuurd, terwijl aan een vluchteling €5500 wordt besteed.

Kalbitz wist het afgelopen dinsdag zeker. De AfD gaat zondag de 24-ste september geschiedenis schrijven en dik winnen, want zo zegt ij ‘in het stemhokje hoeft geen enkele Duitser zich te schamen dat hij AfD aankruist. Daar is niemand die je kan discrimineren vanwege je overtuiging. Daar ben je helemaal alleen met jezelf. En ik zie de domme gezichten van de politici van andere partijen al voor me, als zij zondag hun nederlaag moeten erkennen en met tranen in de ogen zeggen dat ze niet goed geluisterd hebben naar het volk.’

Mijn inschatting is dat de AfD zo rond de 12-13% uitkomt, vooral dankzij de steun in het oosten. Hetzelfde oosten waar de West-Duitsers de afgelopen 27 jaar overigens honderden miljarden hebben ingestoken (veel meer dan wordt besteed aan vluchtelingenhulp). Misschien ook een les voor hoe we in de toekomst met EU-subsidies moeten omgaan. Want ook de vele miljarden die naar Oost-Europa gaan hebben daar eerder méér dan minder nationaal-populistische krachten uitgelokt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s