Ziek van de vieze lucht boven Polen

Van de 50 plaatsen met de giftigste lucht in Europa, liggen er 33 in Polen. Brussel probeert met een rechtszaak verbetering af te dwingen, maar Warschau lijkt daar niet van onder de indruk.

Dit artikel verscheen eerder op de website van Het Financieele Dagblad

Er hangt een gemene zure brandlucht in Nowa Ruda. Op straat in het Zuid-Poolse stadje, niet ver van de Tsjechische grens, is maar weinig volk. De enigen die zich buiten wagen op deze ijskoude dag in januari zijn een paar automobilisten die nog snel voor de nacht valt een boodschap doen in het tankstation. Maar het meest opvallend is dat overal, maar dan ook overal, dikke bruine rookpluimen uit de schoorstenen opstijgen.

‘De perfecte omstandigheden voor een flinke dosis fijnstof’, zegt Izabela Urbanska van Greenpeace. ‘Als het koud is in Polen dan gaan bij veel gezinnen de kachels aan en die zijn zelden schoon.’

Windstille dagen

Welke problemen dat oplevert blijkt uit cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO. Uit hun metingen blijkt dat 33 van de 50 EU-gemeenten met de giftigste lucht in Polen liggen. Nowa Ruda is er daar een van. Maar er zitten ook grote steden bij zoals Krakau en Katowice.

WHO-lijst van 50 EU-gemeenten met de meeste fijnstof in de lucht (PM2,5)

WHO-lijst van 50 EU-gemeenten met de meeste fijnstof in de lucht (PM2,5)

Urbanska: ‘Je ziet het fenomeen overal in het zuiden van Polen. Hoe dichter bij het Tatragebergte, hoe meer de lucht blijft hangen. Vooral op windstille dagen leidt dat tot hoge fijnstofgehalten.’

De schommelingen gedurende de dag kunnen enorm zijn. Dat blijkt ook in Nowa Ruda waar de internationale website voor fijnstofmetingen aqicn.org ’s middags nog een redelijk vriendelijke 36 microgram fijnstof per kubieke meter aangeeft, terwijl dat om zes uur is opgelopen tot 550 microgram per kubieke meter. ‘Hazardous’, volgens de website. De Europese norm ligt bij 25 microgram per kubieke meter.

Onhoudbare toestanden

Hoe gevaarlijk de hoge concentraties zijn, valt op te maken uit een studie van de technische universiteit van Warschau. Die concludeerde vorig jaar dat ongeveer 40.000 mensen per jaar vroegtijdig sterven vanwege ademhalings- of hartproblemen. Het fijnstof is volgens de universiteit bovendien erg schadelijk voor kleine kinderen.

De Europese Commissie heeft de Poolse regering laten weten dat het hier om onhoudbare toestanden gaat waaraan veel te weinig gedaan wordt. Zo weinig, dat Brussel vorig jaar een rechtszaak is begonnen tegen de Poolse regering, die volgens een woordvoerder een maximale boete kan opleveren van €900 mln.

Erg bang voor de dreigementen zijn ze tot nu toe echter niet in Polen. ‘Ze bagatelliseren het probleem’, klaagt Greenpeace. Het fijnstofalarm wordt bijvoorbeeld pas gegeven als de concentratie meer dan 300 microgram per kubieke meter bedraagt. ‘Dat is veel te hoog.’

De hoofdweg door Nowa Ruda, Foto MK

De hoofdweg door Nowa Ruda, Foto MK

Te dure filters

Wojtek Bomba noemt zichzelf een van de slachtoffers van de lakse overheid. Lange tijd woonde hij in Wroclaw met zijn familie, een grote stad in het zuiden. Eerst werd zijn moeder ziek. Ze kreeg het aan haar hart. Daarna begon zijn zoontje in de winter ademhalingsproblemen te vertonen. ‘De doctoren zeiden dat de oorzaak waarschijnlijk luchtvervuiling was. Bewijzen konden ze het echter niet.’

Voor Bomba was het reden zijn biezen te pakken en te verhuizen naar een dorp met zuivere lucht een stuk buiten de stad. ‘Sindsdien is mijn zoontje Piotr nooit meer ziek geweest.’

Het stomme, zo vertelt Robert Kubica van de universiteit Gliwice, is dat de oplossing helemaal niet zo moeilijk is. ‘Als alle mensen met thuisbranders een filter zouden installeren, dan zou de fijnstofuitstoot van huishoudens met 90% omlaag kunnen.’ Het gebeurt alleen niet omdat gezinnen de investering van €600 tot €800 te hoog vinden.

Volgens Greenpeace zou de regering mensen moeten helpen, of zelfs dwingen, iets te doen aan hun uitstoot.

Kolencentrales

Maar de huishoudens zijn volgens Pawel Szypulski van Greenpeace niet het enige probleem. Ook de industrie en dan met name de energiesector (goed voor 10% van het fijnstof) zouden meer moeten doen.

Zo zijn de meeste kolencentrales in Polen hopeloos ouderwets, wat niet alleen slecht is voor de uitstoot van fijnstof maar ook CO2. Polen stoot niet voor niets per hoofd van de bevolking de meeste CO2 uit in Europa.

Maciej Szczepaniuk, woordvoerder van de grootste elektriciteitsproducent PGE, is het daar niet mee eens. Dat de Polen veel kolen verbruiken, valt natuurlijk niet te ontkennen. Daar zijn oorzaken voor. Het heeft te maken met de grote kolenreserves en het feit dat de sector werkgelegenheid biedt aan honderdduizenden mensen. Maar dat de kolencentrales niets doen aan modernisering, is volgens Szczepaniuk onzin. ‘Wij hebben in onze elektriciteitscentrales de laatste jaren de uitstoot van fijnstof met 98% omlaag gebracht, van zwaveloxiden met 80% en stikstofmonoxide met 40%. Bovendien geven we in de periode tot 2020 Zl 30 mrd uit (€23 mrd) aan verdere moderniseringen. Noem dat maar niks.’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s