Polen in schemerzone tussen democratie en totalitaire staat

De partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) in Polen won vorig jaar de verkiezingen met grote meerderheid en ook als er nu verkiezingen zouden worden gehouden zou zij als grootste uit de bus komen. Het geeft de partij het recht veel van zijn verkiezingsbeloften door te zetten. Zo werkt nou eenmaal de democratie.

Maar geeft het de partij ook het recht mensen uit andere partijen te discrimineren, media naar zijn hand te zetten en Vrouwe Justitia uit te kleden? De PiS van partijleider Jaroslaw Kaczynski, premier Beata Szydlo en president Andrzej Duda vindt van wel.

Het begon in oktober 2015 nog vrij onschuldig met een grote stoelendans bij staatsbedrijven, geheime diensten en het ambtenarenapparaat. Getrouwen van de vorige regering geleid door het Burgerplatform PO werden massaal ingeruild voor PiS-getrouwen. Daarna werd het van kwaad tot erger.

Bij de publieke omroep was dit jaar sprake van een regelrechte zuiveringsactie. De vrije media wordt het werken steeds lastiger gemaakt. En waarschijnlijk nog het ergste is dat rechtbanken steeds minder onafhankelijkheid zijn. Dat geldt niet alleen voor het Grondwettelijk Hof waar de laatste maanden veel commotie over was, maar ook voor allerlei lagere rechtbanken die de PiS probeert naar zijn hand te zetten. Geen wonder dat de voorzitter van het Grondwettelijk Hof Andrzej Rzeplinski, wiens termijn op 19 december afliep, in een interview zei dat Polen zich beweegt in de richting van een autocratie.

De demonstratie ging dwars door het centrum over de avenue Marszalkowska naar het plac Konstytucji

In Warschau zijn er elke maand wel een paar demonstraties tegen de PiS-regering

Als een verrassing komt het niet. De PiS had veel van wat ze nu aan beleid doorzet ruim voor de verkiezingen aangekondigd, en er zit ook een filosofie achter.

Niet-liberale democratie

De PiS is net als de Hongaarse partij Fidesz van Viktor Orban aanhanger van de ‘illiberal democracy’. Dat is een democratie waarbij de staat veel machtiger is dan in de meeste westerse democratieën. Het kan steunen op een sterke loyale politie. Ambtenaren hebben de neuzen in een richting. Het kapitalisme wordt aan banden gelegd. En privatiseringen worden teruggedraaid. Het heeft wel wat weg van China.

In de filosofie, zoals ze naar buiten wordt geventileerd, is het allemaal ten behoeve van het volk. Het lijkt sterk op wat alle populistische partijen beloven. Uitbuiting door buitenlandse bedrijven moet worden teruggedrongen, de eigen industrie gesteund. Alles moet gedaan worden om in dit geval Polen met harde hand weer groot en trots te maken. Maar de democratie blijft in tegenstelling tot bijvoorbeeld in Turkije en Rusland wel behouden (als het goed is).

Tot nu toe is Polen al een eind richting de niet-liberale democratie opgeschoven. Er waren wel veel demonstraties en protesten tegen de PiS-regering in binnen- en buitenland maar veel effect hadden die niet. Tot nu toe waren alleen succesvol het vrouwenprotest tegen verandering van de abortuswet en de protesten tegen de nieuwe mediawetgeving.

Europa is zwak

Voor het grootste deel trekt de PiS zich weinig aan van de protesten, vooral als ze uit Brussel komen. Alle pogingen van eurocommissaris Frans Timmermans om het Grondwettelijk Hof onafhankelijkheid te houden, zijn tot nu toe mislukt. Hoe harder Timmermans protesteert, des te harder roept de PiS terug dat hij zich met zijn eigen zaken moet bemoeien. En tot nu toe lijken ze daarmee weg te komen. Niet in de laatste plaats omdat ze een groot deel van de bevolking achter zich weten.

Wat waarschijnlijk helpt is dat Polen niet de enige is die misbruik maakt van de machteloosheid van de EU. Er zijn veel landen die het niet zo nauw nemen met de regels van de EU en de eurozone. Brussel lijkt de regie kwijt.

Als je het pessimistisch bekijkt is de EU is als een gewonde buffel die wordt aangevallen door een roedel hongerige hyena’s. Eerst lijkt de stier nog te sterk om te verliezen, maar de hyena’s zijn taai. Stukje bij beetje putten ze de stier uit om hem uiteindelijk met huid en haar op te eten. Of kan de stier toch nog ontsnappen?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s