Oost-Europese kloof tussen “haves” en “have-nots”

We hebben met Roemenië en Macedonië dit weekend weer twee Oost-Europese verkiezingen achter de rug. En weer viel net als eerder in Bulgarije en Polen het antiwesterse geluid gedurende de campagne niet over het hoofd te zien.

Voor veel mensen is dat verrassend. De Oost-Europeanen zouden toch eigenlijk dankbaar moeten zijn dat we ze hebben opgenomen in de Europese Unie; dankbaar voor het feit dat ze tientallen miljarden aan steun hebben ontvangen; en dankbaar voor de bevrijding uit de klauwen van het communisme. Maar in Oost-Europa denken ze daar toch een tikkeltje anders over.

fratzscher-01

Marcel Fratzscher

Er zijn maar weinig regio’s in de wereld waar de kloof tussen de “haves” en “have nots” zo groot is als in Oost-Europa. Dat begint al in Oost-Duitsland waar een verpleger in Saksen-Anhalt gemiddeld 40% minder verdient dan zijn of haar collega in Baden-Württemberg, waar de werkloosheid bijna overal boven de 10% ligt, en waar ze alleen met grote verbazing kunnen kijken naar de enorme ondernemersvermogens in het westen.

Marcel Fratzscher, de baas van het economisch instituut DIW, noemt Duitsland in zijn boek “Verteilungs Kampf” niet voor niets een van de meest ongelijke landen van de geïndustrialiseerde wereld. Een ongelijkheid die zich overigens niet alleen beperkt tot Oost tegenover West, maar ook tussen Noord en Zuid.

Deze ongelijkheid leidt tot haat, jaloezie en nostalgie. Zoek de grenzen van Berlijn op en je merkt het meteen. Hier aan de randen van de stad begint de haat tegen (gekleurde) buitenlanders, jaloezie jegens West-Duitsers en nostalgie naar vroegere tijden. Sommige romantiseren daarbij de DDR. Anderen gaan nog een stukje verder terug in de tijd naar de eeuwen dat Pruissen en Duitsland een wereldmacht waren.

Het centrum van de macht in Roemenië

Het centrum van de politieke macht in Roemenië, Foto MK

Vanuit Duitsland in oostelijke richting naar de EU-landen Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Roemenië en Bulgarije wordt de situatie er niet beter op. Ook hier voelt een groot deel van de mensen zich tweederangsburgers tegenover de rest van de EU. En er komt nog iets bij in de Oost-Europese EU-landen dat Oost-Duitsland niet heeft; er is een bepaalde elite die na het Sovjettijdperk ongelofelijke rijkdommen heeft vergaard.

De Oosteuropabank zei onlangs in een rapport over de regio dat dit een probleem is van alle oud-communistische landen van Rusland tot Polen en van de Baltische staten tot Bulgarije. En wat voor de EU nog het meest desastreus is, Brussel wordt door velen gezien als deel van het probleem en niet de oplossing.

Make Czechia great again

Neem een man als Adrej Babis in Tsjechië. De op een na rijkste Tsjech maakte carrière in de communistische partij. Hij werd uitgezonden naar Marokko om daar voor een Tsjechische handelsmaatschappij te werken: Petrimex. Hij werd er vaak van beticht een KGB-spion te zijn, maar een hindernis voor een carrière na het communisme was dat niet.

In 1993 werd hij directeur van het bedrijf Agrofert, een dochter van Petrimex. Langzaam nam hij dit bedrijf over met geld uit onbekende bronnen. Agrofert legde in de jaren daarna bij de privatisering van oude communistische bedrijven beslag op zo’n beetje de helft van de landbouwgronden. Bovendien is Agrofert groot in de energiesector en chemie.

In Roemenië is veel oude industrie verloren gegaan of verkocht aan Westerse investeerders zoals Renault (Dacia)

In Roemenië is veel oude industrie verloren gegaan of verkocht aan Westerse investeerders zoals Renault (Dacia), Foto MK

Een klassieke oligarch dus, waarvan je zou verwachten dat de Europese Unie er op zijn minst kritisch tegenaan zou kijken. De werkelijkheid is anders. Sinds Tsjechië lid werd van de EU in 2004 is hij alleen nog maar veel rijker en machtiger geworden. Althans dat zeggen Tsjechische media, die hem verwijten misbruik te maken van zijn positie als minister van financiën en eigenaar van veel bedrijven die EU-subsidies ontvangen.

Babis is slechts één voorbeeld. Zo zijn er overal in Oost-Europa oligarchen die profiteren van de EU-subsidies terwijl de gewone man of vrouw het gevoel heeft er niks op vooruit te gaan. Het enige wat ze zien is dat er nieuwe wegen komen en overheidsgebouwen, maar hun loon gaat er geen millimeter op vooruit.

Paradoxaal is overigens dat diezelfde mensen wel stemmen op Babis in Tsjechië, of de met oligarchen omringde Viktor Orban in Hongarije of nu dit weekend de sociaaldemocratische PSD van oud-premier Viktor Ponta en voorzitter Liviu Dragnea, twee mannen waartegen rechtszaken lopen.

Blijkbaar gaat er van de oligarchen een bepaalde aantrekkingskracht uit die rationeel moeilijk valt te verklaren. Misschien is het omdat ze allemaal beloven hun land weer groot te maken. Berlusconi was een van de eerste die deze strategie succesvol toepaste. Donald Trump doet het nu in de Verenigde Staten. Waarom zou dat niet werken in Oost-Europa.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s