Slowaaks maatje van Orban wint verkiezingen, maar verliest absolute meerderheid

Ik heb voor Het Financieele Dagblad op donderdag 3 maart een voorbeschouwing gemaakt over de verkiezingen die vandaag (5 maart) plaatsvinden in Slowakije. Hier voor de mensen die dat nog niet gelezen hebben.

De Slowaakse premier Robert Fico trekt al maanden door het land met één centrale belofte: als zijn partij komende zaterdag de parlementsverkiezingen wint dan zal hij Slowakije vrijwaren van vluchtelingen. Zijn partij Smer Socialna Demokracia (Richting Sociaaldemocratie) hanteert daarvoor de leus ‘Chranime Slovenska’: wij beschermen Slowakije.

Robert Fico

Robert Fico, premier van Slowakije

Lange tijd leek Fico op een grote verkiezingsoverwinning af te stevenen, maar de laatste weken zit de klad er in. De Slowaken lijken meer en meer te beseffen dat het land helemaal geen vluchtelingencrisis heeft of gaat kennen en dat de echte problemen van heel andere aard zijn: corruptie, slecht onderwijs en gebrekkige gezondheidszorg. Eind vorig jaar stond Fico’s partij nog boven de 40% van de stemmen; bij de laatste peiling voor de verkiezingen was daar nog maar 32,5% van over.

Te vroeg gepiekt

‘Fico heeft zich lange tijd succesvol verkocht als redder van de natie, maar waarschijnlijk heeft hij te vroeg gepiekt’, zegt Milan Nic van het Central European Policy Institute in de Slowaakse hoofdstad Bratislava. Hij wijst er op dat het land eigenlijk helemaal geen angst voor vluchtelingen hoeft te hebben. Slowakije is geen Hongarije of Slovenië waar vluchtelingen in stromen langskomen op weg naar het noorden. Slowakije ligt niet op de Balkan-route en heeft derhalve ook bijna geen vluchtelingen. Vorig jaar waren het er 400 uit Syrië, en die bevonden zich ook nog eens allemaal aan de grens met Oostenrijk in afwachting van een doorreisvisum.

Belangrijkere zaken

De laatste weken lijken de burgers te begrijpen dat er belangrijker zaken zijn voor Slowakije dan de vluchtelingencrisis. Een belangrijk keerpunt waren de massale stakingen in het onderwijs die eind januari begonnen. Afgelopen week legden weer duizenden leraren het werk neer uit protest tegen de lage overheidsuitgaven aan onderwijs. In Slowakije gaat slechts 4,1% van het bruto binnenlands product naar onderwijs, ruim beneden het gemiddelde in de EU. De Oeso kwam onlangs tot de conclusie dat Slowakije van alle Oeso-landen de laagste salarissen kent in het onderwijs. Zo krijgt een beginnend leraar slechts €500, wat zelfs in Bratislava erg weinig is.

Gezondheidszorg

Gelijksoortige problemen zijn er in de gezondheidszorg waar in februari vijfhonderd verplegers hun baan opzegden uit protest tegen de lage lonen. Fico probeerde als premier de protesten te bagatelliseren. Hij ging in de tegenaanval door de leraren te verwijten dat ze hun scholieren in de steek laten. Bovendien schermde hij met de belofte de salarissen met 25% te verhogen als hij wordt herkozen, maar dan wel pas vanaf 2017.

Tegen Brussel

Vorig jaar werd Fico nog breed op handen gedragen, onder meer door vrij reizen voor gepensioneerden en studenten, en een halvering van de btw op voedingsmiddelen. De angst voor vluchtelingen kwamen daar gaandeweg bij. Het hoogtepunt van Fico’s populariteit was in november 2015 toen Slowakije als eerste EU-land naar de rechter stapte om te klagen tegen het door de Europese Commissie voorgestelde quotasysteem voor vluchtelingen. De door de Commissie voorgestelde 803 vluchtelingen voor Slowakije waren er 803 te veel.

De krachtige houding tegenover Brussel sprak de Slowaken aan. Politici met een andere mening waren verdacht. Zo kreeg president Andrej Kiska de wind van voren toen hij ervoor waarschuwde dat Slowakije de goede relatie met Brussel op het spel zette.

Coalitie

Maar nu krijgen de kritische stemmen tegen Fico steeds meer gehoor, al blijft de kans groot dat hij kan doorregeren, zij het met hulp van anderen. De meest waarschijnlijke coalitiepartner voor de Smer is de Slowaakse Nationale Partij (SNS), die volgens de peilingen uitkomt op 9%. De grootste oppositiepartij wordt waarschijnlijk Siet, een nieuwe partij met een links-conservatief partijprogramma.

Robert Fico zette zijn eerste stappen in de politiek in de jaren tachtig in de communistische partij van Tsjechoslowakije. In 1999 richtte hij zijn eigen partij Smer op die qua verkiezingsprogramma veel weg had van de Britse socialistische partij onder Tony Blair – feitelijk dus een liberale partij met sociaaldemocratische randen.

Zijn eerste grote verkiezingsoverwinning behaalde hij in 2006, toen hij voor het eerst premier werd.

Hij loodste zijn land de euro in in 2009, maar had de pech dat datzelfde jaar de kredietcrisis uitbrak. Die raakte Slowakije hard. Toen in 2010 ook nog een corruptieschandaal aan het licht kwam bij zijn partij Smer was dat te veel van het goede. De Smer verloor dat jaar tijdens de parlementsverkiezingen de meerderheid en moest het regeren overlaten aan de christendemocraten.

Tweede kans

Lang hoefde hij echter niet te wachten op een tweede kans. In 2012 liet Fico zien dat hij het populistische wapen beheerst door de christendemocratische regering van Iveta Radicova hard aan te vallen op de Europese steun aan Griekenland, waar Slowakije als euroland aan mee moest betalen. Fico wees de kiezers erop dat een gemiddelde Griek een stuk meer verdient dan een Slowaak, en dat het dus belachelijk is dat zij Griekenland moeten redden. Het leverde hem een gigantische verkiezingsoverwinning op van 44%.

Schandalen

Fico’s partij kende de afgelopen jaren twee grote schandalen. Zijn minister van gezondheidszorg moest opstappen vanwege vermeende fraude die de staat €75 mln zou hebben gekost en in 2014 werd een bouwonderneming gered waarvan de eigenaren nauwe banden onderhouden met Smer.Macro-economisch kende Slowakije in 2015 een alleszins acceptabele groei van 3%. Jongeren profiteren daar echter nauwelijks van; ze kennen een werkloosheidspercentage van 26%.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s