Oudste autofabrikant Oost-Europa probeert aan te haken bij roemrijk verleden

Het was een lange gekoesterde wens van mij om een keer op bezoek te gaan bij Tatra, een van de oudste autofabrikanten ter wereld. Op basis van de huidige productieaantallen klinkt die wens waarschijnlijk gek. Zo produceerde Tatra 2014 nog geen eens duizend vrachtwagens wat in vergelijking tot concurrenten als DAF, Volvo of MAN natuurlijk niks is.

Van de andere kant is Tatra wel bijzonder omdat het samen met het Russische Mataz als een van de weinige onafhankelijke Oost-Europese vrachtwagenmakers is overgebleven na de val van het communisme. Daar komt nog bij dat ze vrachtwagens maken van ‘het bijzondere soort’, namelijk robuuste terreinwagens, die op vrijwel elke ondergrond uit de weg kunnen.

Half januari was het zover en kreeg ik een uitnodiging voor een bezoek. Samen met twee Ieren, die een oude Tatra willen ombouwen tot een woonmobiel voor een tocht naar Zuid-Afrika, mochten we eerst een ritje maken over het testcircuit. Daarna gingen we samen met marketing manager naar de fabriek en kregen we een rondleiding door het museum van Jiri Kasparek.

Ritje over het testcircuit met een Tatra Phoenix aangedreven door een DAF-motor

Ritje over het testcircuit met een Tatra Phoenix aangedreven door een DAF-motor

Het was buitengewoon leerzaam en haakte aan bij een bezoek dat ik vorig jaar had aan een kolenmijn in Moravia (in het noord-oosten van Tsjechië). Je moet deze regio ongeveer voorstellen als Wallonië 30-40 jaar geleden, met drie bedrijfstakken die sterk van elkaar afhankelijk zijn: kolenmijnen, staalfabrikanten en metaalindustrie.

Helaas voor de Tsjechen ziet het lot van de regio er niet veel anders uit dan dat van Wallonië. Door de scherpe val van de kolen- en staalprijzen is het nauwelijks nog mogelijk geld te verdienen in deze industrieën. Iedereen weet dat slechts enkele bedrijven het zullen overleven, het is alleen de vraag wie.

Dat zorgt voor een beetje een ondergangsstemming in de regio, maar gelukkig deelt de metaalverwerkende industrie niet in de malaise. Vooral de automobielsector doet het goed in Moravia. In de meeste gevallen gaat het daarbij om toeleveranciers. Bij Tatra om het eindproduct.

Het een beetje troosteloze uitzicht 's avonds uit mijn hotel tegenover de fabriek

Het een beetje troosteloze uitzicht ’s avonds uit mijn hotel tegenover de fabriek in Koprivnice

Hier het verslag dat ik voor Het Financieele Dagblad maakte dat eerder in de krant stond van 27 januari: krant-20160127-0-014-008 (1)

Treinen, vliegtuigen, auto’s, trucks: liefhebbers van oldtimers kunnen hun hart ophalen in het museum van het Tsjechische Tatra, de oudste autofabrikant van Oost-Europa. Legendarische modellen produceerde het concern uit Koprivnice in het Noordoosten van Tsjechië . De T11 bijvoorbeeld uit 1923: een ontwerp van Tatra-godfather Hans Ledwinka. Of de V570 uit begin jaren dertig, die jaren later model zou staan voor de Volkswagen Kever.

Het bedrijf bouwde niet alleen auto’s maar ook treinwagons voor bijvoorbeeld de Oriënt Express en oorlogstuig voor de Nazi’s. Na de Tweede Wereldoorlog specialiseerde het bedrijf zich echter volledig in vrachtwagens en limousines voor communistische partijbonzen zoals Fidel Castro, Josef Stalin en Erich Honecker.

Een reproductie van de eerste Tatra uit 1897. Origineel staat in Praag

Een reproductie van de eerste Tatra uit 1897. Origineel staat in Praag

Communisme

Tatra was gedurende de jaren van het communisme een begrip in Oost-Europa, vertelt marketing manager Jiri Kasparek tijdens een rondleiding over het gigantische fabrieksterrein. 25 jaar geleden werkten hier 15.000 mensen die gemiddeld evenzoveel voertuigen produceerden. Nu staan veel gebouwen leeg of worden verhuurd. Jaarlijks worden er nog maar 900 wagens gemaakt door ongeveer evenveel werknemers.

‘Sinds het einde van het communisme is het snel bergaf gegaan’, stelt Kasparek nuchter vast. Terwijl het andere grote Tsjechische merk Skoda werd opgeslokt door de Volkswagen Groep, kwijnde Tatra langzaam weg.

Er waren wel een paar kleine successen te vermelden, zoals de winst zes keer in de bekende Parijs-Dakar rally. In 2011 werd er ook een veelbelovend samenwerkingsverdrag met DAF gesloten en kreeg Tatra met zijn vrachtwagenmodel Phoenix internationaal veel lof, maar het kon niet voorkomen dat het met de omzet toch elk jaar een beetje slechter ging. Een hele rits Amerikaanse investeerders kon daar niks aan veranderen. Sterker, volgens Kasparek waren zij een van de voornaamste oorzaken voor het verval.

  • €137 mln: De jaaromzet steeg in 2014 met 24% ten opzichte van 2013
  • 821 voertuigen geproduceerd. Met 8% gestegen ten opzichte van 2013. Tatra verkocht 850 voertuigen (+18%)
  • 80% exportaandeel. De zwakke Tsjechische kroon draagt volgens Tatra bij aan de positieve resultaten van 2014
Het ontwerp voor een Tsjechische Volksauto zou gestolen worden door Volkswagen die jaren later Tatra hier een kleine schadevergoeding betaalde

Het ontwerp voor een Tsjechische Volksauto werd gepikt door Volkswagen die Tatra jaren later daarvoor een kleine schadevergoeding gaf

Corruptieschandaal

In 2012-2013, toen een groot corruptieschandaal bij een van de Amerikaanse oud-aandeelhouders aan het licht kwam, leek het doek definitief te vallen. Maar ‘godzijdank’, zo zegt Kasparek, besloten toen twee Tsjechische ondernemers in de bres te springen en het bedrijf te redden.

Jaroslav Strnad en René Matera kochten het bedrijf voor €6,2 mln, inclusief schulden van ongeveer €30 mln. Ze staken bovendien voor €7 mln vers geld in het bedrijf, wat zich na een reorganisatie direct uitbetaalde met een kleine winst in 2014 op een omzet van €130 mln.

‘Toch is Tatra er nog lang niet’, zegt Ron Bonsen, die tot voor kort in de Raad van Bestuur van DAF zat en nu als commissaris voor Tatra werkt. Bonsen is ervan overtuigd dat er veel potentieel in Tatra steekt. ‘Dat ze goede off-road vrachtwagens bouwen dat is algemeen bekend. Maar daarmee ben je er nog niet.’

Cultuurprobleem

Tatra had volgens Bonsen niet alleen te kampen met corruptie, er is ook een cultuurprobleem. De dienstverlening is slecht ontwikkeld en het bedrijf leunt te veel op oude netwerken in de defensie-industrie. ‘Maar het zijn uiteindelijk civiele verkopen die doorslaggevend zijn voor het overleven.’

De defensie-industrie is nu nog verreweg de belangrijkste afnemer met grote opdrachten uit onder meer India, Saoedi-Arabië en Egypte. Bonsen: ‘De verhouding bij de opdrachten is ongeveer 60% defensie-industrie en 40% civiel. Om Tatra weer helemaal gezond te maken moet die verhouding over een paar jaar precies andersom zijn.’

Om dit te realiseren, en de verkopen aan bijvoorbeeld bosbouw-, mijnbouw en agrarische bedrijven op te voeren, moet er volgens Bonsen keihard gewerkt worden aan een betere service. ‘Consumenten moeten erop kunnen rekenen dat ze snel geholpen worden als er iets mis is. Tatra moet bovendien veel agressiever zijn producten in de markt zetten, want van verkoop hebben ze hier nog weinig verstand.’

De carrosserie van een Tatra Phoenix in de fabriek

De carrosserie van een van de militaire voertuigen van Tatra in de fabriek. Voor zover ik me herinner met Tatra motor

Tenslotte moet er meer ambitie komen. Bonsen: ‘Ik had onlangs een gesprek met de productiemanager die vertelde dat er even geen nieuwe orders werden genomen omdat hij dacht dat ze het misschien niet aan zouden kunnen. Ik heb hem toen voor gek verklaard. Als iemand mij dat bij DAF verteld had toen ik daar in het bestuur zat, was hij met een grote boog uit het raam gevlogen.’

Heel wat harde noten te kraken dus, maar Bonsen zegt te geloven in Tatra. Hij heeft bij het bedrijf vooral een begeleidende rol. ‘Ik fungeer als spiegel voor het huidige management. Als zij ideeën hebben, vragen ze mijn oordeel en natuurlijk geef ik ze ook zelf tips over hoe ze dingen beter kunnen doen.’

Een heel belangrijke stap voor Tatra is het opnieuw aanhalen van de banden met het dealernetwerk van DAF. ‘Daar is helaas wel wat overtuigingskracht voor nodig omdat de dealers in het verleden geen goede ervaringen hebben gehad met Tatra. Maar op zich is het wel een droomhuwelijk. Tatra verkoopt namelijk alleen off-road trucks, vaak met een DAF-motor, terwijl het specialisme van DAF juist is uitstekende wagens voor op de weg.’

Bonsen denkt dat het mogelijk moet zijn voor Tatra de productie binnen vijf jaar ruimschoots te verdubbelen tot 2500 vrachtwagens per jaar. Als dat lukt, hoort Tatra er in de niche van de zware trucks weer echt bij en kan het zijn roemruchte verleden weer eer aandoen.

Het museum heeft een paar pareltjes in bezit. Deze bijvoorbeeld

Het museum heeft een paar pareltjes in bezit. Deze bijvoorbeeld

Of deze expeditiewagen, iets wat zeer populair was in Tsjechië toen de grenzen open gingen ...

Of deze expeditiewagen, iets wat zeer populair was in Tsjechië toen de grenzen open gingen

Er kwam ook nog een stukje nieuws uit mijn bezoek. Tatra blijkt de banden aan te halen met DAF-dealers. Bij 12 verkoop- en onderhoudsbedrijven van DAF in Tsjechië, Slowakije, Polen, België, Nederland en Oostenrijk worden nu al Tatra’s verkocht. Het is de bedoeling dat dit aantal later dit jaar oploopt naar ongeveer 30 dealers.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s