Kolen zijn heilig in Silezië, dat het milieu er onder lijdt boeit niet

Steenkolen zijn van alle fossiele brandstoffen de meest vervuilende. De industrie bevindt zich bovendien in een diepe crisis. Een mooi moment zou je zeggen om ook de laatste grote Europese mijnen te sluiten. Maar in het Poolse en Tsjechische deel van Silezië denken ze daar anders over. De kolenmijnen betekenen werk voor honderdduizenden mensen, en dat geef je niet zomaar op.

Deze reportage verscheen eerder op 2 december in Het Financieele Dagblad krant-20151202-0-007-016 samen met een verhaal over de Poolse wens om vast te houden aan hun kolenmijnen en -centrales krant-20151202-0-007-017

De ingang van de CSM mijn, een van de vier Tsjechische kolenmijnen van OKD, dat op zijn beurt eigendom is van het in londen genoteerde New World Resources, Foto: MK

De ingang van de CSM-mijn; een van de vier Tsjechische kolenmijnen van OKD, dat op zijn beurt eigendom is van het in Londen genoteerde New World Resources, Foto: MK

In de eetzaal van de CSM-mijn in het Tsjechische deel van Silezië hebben zich enkele tientallen mijnwerkers verzameld. De ene helft heeft met roet besmeerde gezichten, de andere helft is nog schoon, maar niet lang meer. Het is tijd voor de ploegenwissel. De mannen die de mijn ingaan, krijgen nog snel een stevige maaltijdsoep, die op lange banken naar binnen wordt gelepeld. Hier en daar wordt ook nog snel even een sigaretje gerookt, want dat mag de komende zes uur beneden in de mijn niet meer.

En dan verdwijnen de mijnbouwers de lift in. Naar duizend meter diepte, lamp en helm op het hoofd, overlevingskit losjes aan een riem over de schouder, stofkap in de zak. Het zijn beelden die wij in Nederland alleen nog kennen uit lang vervlogen tijden toen DSM nog de Dutch State Mines heette en dag in dag uit kolen schepte.

Onhandige managers

Beneden aangekomen is het eerste dat opvalt de bijna sneeuwwitte mijnbouwgangen die zich spookachtig voor ons uitstrekken. Een van de mijnbouwers vertelt dat dit gemalen kalksteen is die in de lucht wordt gespoten om het niet erg gezonde kolenstof te binden.

We zoeven met een treintje kilometers door de donkere mijngangen, om vervolgens over te stappen in een gondel, die ons piepend en krakend tot vlakbij een van de ‘long walls’ brengt.

De long walls, zo legt productieleider Roman Kolatek uit, zijn twee muren die op ongeveer 150 meter van elkaar liggen; ruim 700 meter lang en enkele meters hoog. Er tussenin bevindt zich het zwarte goud, waar de Sileziërs al eeuwen hun brood mee verdienen.

De dikke laag met cokeskolen wordt losgewoeld met een gigantische schroef, die zich voortdurend tussen de twee muren heen en weer beweegt. Zo wordt er elke dag ongeveer 5 meter afgegraven over de volle breedte.

Het kabaal is gigantisch en de lucht is vol met stof. Toch hoor je van de mijnbouwers geen wanklacht. Terwijl een groep managers van de mijnbouwbureaus in Londen en Amsterdam voortdurend onhandig hun hoofd stoten, bewegen de mijnwerkers zich zonder enig probleem over het glibberige, met balken bezaaide pad, waarnaast de kolen op grote transportbanden vallen.

Als alle kolen weg zijn, laten ze de lege ruimte instorten. Het zijn aardverschuivingen die duizend meter hoger aan het aardoppervlakte goed te voelen zijn, vertelt Kolatek. ‘En soms zelfs te zien met verzakte gebouwen.’

De 'Long Wall in de CSM-mijn, Foto: OKD

De ‘Long Wall’ in de CSM-mijn, Foto: OKD

Gigantische verliezen

Voor Kolatek is het routine. Hij is bij wijze van spreken opgegroeid in de mijn. Zijn vader was mijnbouwer, en diens vader en grootvader ook. Het is een familietraditie, en dat niet alleen bij hem. Hier in Silezië — dat zich uitstrekt van Zuid-Polen tot Noord-Tsjechië — vormen de kolenmijnen al eeuwenlang de belangrijkste bron van inkomsten, legt mijnmanager Karel Blahut uit.

Hoewel er sinds het eind van het communisme vooral in Polen een hoop mijnen gesloten zijn, zijn er volgens hem nog altijd 120.000 ‘kompels’ aan weerszijden van de grens. En indirect — als je alle toeleveranciers, staal- en kolencentrales meetelt — gaat het al snel richting de 400.000.

De vraag is alleen hoe lang nog. Vanuit de Europese Commissie groeit immers de druk om de kolenmijnen te sluiten. Dat krijgen ze hier ook wel mee. Bruin- en steenkolen zijn de meest vervuilende fossiele brandstoffen, ver voor olie en gas. Samen zijn ze verantwoordelijk voor bijna de helft van alle bij verbranding ontstaande CO2.

En daar komt nog bij dat de kolenmijnen vaak gigantische verliezen lijden door het verval van de kolenprijzen. De prijs voor een ton cokeskolen — de meest kostbare steenkolenvariant — lag in 2008 nog rond de $300, nu is de koers gezakt tot $80.

In de Paskov-mijn zijn de kolen top, maar omdat het een hele dunnen laag is moet er gekropen worden om ze uit de grond te halen. Dat jaagt de kosten omhoog

In de Paskov-mijn zijn de kolen van topkwaliteit, maar omdat het een hele dunne laag is, moet er gekropen worden om ze er uit te halen. Dat jaagt de kosten omhoog, Foto: OKD

Ver van de mijn weg

New World Resources, het moederbedrijf van van CSM en de drie andere steenkoolmijnen in Tsjechië, had in 2008 nog een marktwaarde van €4 mrd. Nu is daar weinig van over. Het grootste probleem is de Paskov-mijn. ‘Ze hebben daar fantastische kolen’, vertelt Blahut, ‘maar helaas is de exploratie ook heel erg kostbaar’. De kosten liggen zo hoog dat deze mijn zeker gesloten moet worden en de 1400 werknemers hun baan verliezen.

Kolatek maakt zich gezien de lage kolenprijzen ook steeds meer zorgen over de andere mijnen. Hij hoopt dat ze nog vele jaren open kunnen blijven. Dat het klimaat daar niet mee geholpen is, boeit hem minder.

Maar helemaal gerust op een goede afloop is Kolatek niet. Hij heeft zijn zoon daarom al op jonge leeftijd ontraden mijnwerker te worden. ‘Die volgt nu een technische opleiding, wat hem een baan in de machinebouw op kan leveren of de auto-industrie, ver weg van de mijnen.’

Het hoofdkantoor van OKD in Karvina, Foto: MK

Het hoofdkantoor van OKD in Karvina, Foto: MK

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s