Duitse FDP-politicus Chatzimarkakis wil voor zijn Griekse vaderland herstelbetalingen

Jorgo Chatzimarkakis, Foto: Wikipedia

Jorgo Chatzimarkakis

De Duitse liberale FDP-politicus Jorgo Chatzimarkakis heeft zich dit weekend aangesloten bij een groeiende groep mensen die vinden dat Duitsland nog een oorlogsschuld te vereffenen heeft met Griekenland. Chatzimarkakis roept Duitsland op een bank op te richten voor de wederopbouw van Griekenland. In een interview met de Rheinische Post heeft hij het over een miljardenbedrag dat in deze opbouwbank gestopt zou moeten worden.

Chatzimarkakis sluit zich daarbij aan bij een discussie die al langer gevoerd wordt. Hier een artikel dat ik begin februari hierover geschreven heb voor Het Financieele Dagblad: krant-20150207-0-009-05

Wolfgang Schäuble en Yanis Varoufakis: niet de beste vrienden

Wolfgang Schäuble en Yanis Varoufakis zijn niet de beste vrienden

De stemming was kil afgelopen donderdag tijdens de ontmoeting tussen de Duitse en Griekse ministers van financiën. ‘We zijn het over een ding eens’, zei Wolfgang Schäuble na afloop van het bezoek van Yanis Varoufakis, ‘namelijk dat we het oneens zijn.’

De voortekenen wezen al langer op een aanvaring tussen het grote Duitsland en het nietige Griekenland. Althans zo zien de Grieken zichzelf, een calimero vechtend voor gerechtigheid tegen een land dat hun in het verleden zo veel onrecht heeft aangedaan.

Alexis Tsipras, de nieuwe Griekse premier, wees er ruim voor de verkiezingen in januari al op. Duitsland heeft een grote rekening openstaan bij de Grieken. Het moorden en plunderen tijdens de Tweede Wereldoorlog is nooit vergoed, net zo min als de half miljard Rijksmark aan ‘Zwangsanleihe’, geld dat de Reichsbank gedurende de oorlog leende van de Griekse centrale bank. Alleen die laatste vordering is volgens Tsipras omgerekend nu €11 mrd waard.

De roep om herstelbetalingen komen niet uit de lucht vallen. Ze waren al te horen toen ik in 2012 een verkiezingsbijeenkomst van Syriza bijwoonde in Athene

De roep om herstelbetalingen komen niet uit de lucht vallen. Ze waren al te horen in 2012 tijdens een verkiezingsbijeenkomst van Syriza in Athene

Volgens de historicus Albrecht Ritschl van de London School of Economics heeft Tsipras gelijk. Duitsland staat inderdaad diep in het krijt bij Griekenland en andere Europese landen zoals Nederland en Frankrijk. Allemaal zagen zij een groot deel van hun vorderingen op Duitsland in rook opgaan tijdens de grote schuldenconferentie van Londen in 1952-1953.

Wat hun betreft is het Duitsland van toen ook helemaal niet te vergelijken met het Griekenland van nu. Griekenland is hun ogen een doodnormaal land dat zijn schuldverplichtingen moet nakomen, niet alleen aan Duitsland maar ook aan andere eurolanden. Doen ze dat niet gaan ze failliet en moeten ze waarschijnlijk de euro verlaten.

Tsipras denkt daar anders over, en hij is niet de enige. Zo stelt de Amerikaanse econoom Jeffrey Sachs in een commentaar in The Guardian dat Duitsland na de oorlog ook geen recht had op hulp van de geallieerden, maar het wel kreeg. Waarom? Zonder schuldverlichting en het Marshallplan was een stabiele democratie in Duitsland onmogelijk geweest. En zeker met de oplaaiende Koude Oorlog was dat geen goed idee. Europa moet volgens Sachs ook zo naar Griekenland kijken: Zonder schuldverlichting dreigt chaos en populisme, en daar heeft niemand in Europa iets aan.

Nobelprijswinnaar en econoom Joseph Stiglitz komt in een commentaar op de opiniewebsite ‘Project Syndicate’ tot dezelfde conclusie. De geallieerden waren in 1953 zo wijs in te zien dat Hitler alleen aan de macht kon komen door een diepe crisis die zij zelf hadden veroorzaakt door de torenhoge schulden opgelegd aan Duitsland na de Eerste Wereldoorlog. ‘In het geval van Griekenland mag niet dezelfde fout worden gemaakt.’

Nobelprijswinnaar voor de economie Joseph Stiglitz vindt dat Duitsland uit historisch besef de Grieken uit de brand moet helpen

Nobelprijswinnaar voor de economie Joseph Stiglitz vindt dat Duitsland uit historisch besef de Grieken moet helpen

Volgens Stiglitz moet Brussel daarom serieus omspringen met het idee van Griekenland om hun schulden (177% van het bbp) om te zetten in langlopende leningen waarover pas rente hoeft te worden betaald als de economie groeit. Het heeft veel weg van de manier waarop met de Duitse schulden werd omgesprongen na de oorlog. Ook hier werd de schuld namelijk niet alleen verminderd, de hoogte van de aflossing werd gekoppeld aan het handelsoverschot. Hoe meer Duitsland exporteerde des te meer ontvingen de crediteuren.

Duitsland en andere eurolanden zoals Nederland voelen echter niets voor een fikse Griekse schuldverlichting. Hun belangrijkste argument is ‘afspraak is afspraak’. Griekenland heeft de afgelopen vier jaar in ruil voor €240 mrd aan noodkredieten beloofd zijn economie te hervormen, en daar moet het land zich aan houden. Al het andere zou ook oneerlijk zijn tegenover andere eurolanden die wél grote hervormingen en bezuinigingen hebben doorgevoerd.

Een impasse dus met mogelijk grote gevolgen. De Grieken hebben nog voor een paar weken geld, daarna dreigt het faillissement. Of het zover komt? Als je de financiële markten mag geloven, is er nog hoop. Zij lijken ervan overtuigd dat Griekenland er uiteindelijk wel uitkomt met zijn crediteuren. En laten we wel wezen: in 1953 moesten de Duitsers ook een half jaar knokken alvorens een akkoord werd bereikt.

Tijdens deze conferentie sleepte de Duitse onderhandelaar en ceo van Deutsche Bank Hermann Josef Abs — zelf geen lieverdje tijdens de oorlog — een geweldig resultaat uit het vuur. Van alle voor- en naoorlogse schulden werd de helft kwijtgescholden, ongeveer 15 miljard Rijksmark, gelijk aan 65% van het nationale inkomen in 1953. Daarnaast werd er voorlopig een streep gehaald door alle schulden gemaakt tijdens de oorlog. Het betrof zowel herstelbetalingen voor aangerichte schade, als leningen die andere landen gedwongen waren te geven aan de Duitsers. Alleen deze zogenoemde Zwangsanleihen hadden volgens Ritschl opgeteld een waarde van 130 miljard Rijksmark (30% van het bbp in 1953).

Pas op het moment dat Oost- en West-Duitsland werden herenigd, zouden deze schulden weer op tafel komen, zo was de afspraak. Daar is het echter nooit van gekomen. In het internationale Twee-Plus-Vier-Verdrag van 1990, toen de BRD en de DDR samensmolten, werd er met geen woord meer over gerept. Voor de Duitsers is daarmee de kous af.

Kwijtschelding van schulden is niets nieuws, maar in de omvang van Griekenland gaat wel om uitzonderlijk hoge bedragen:

Uruguay, Onafhankelijk 1828, Aantal wanbetalingen: 8, Meest recente herstructurering: 2003

Uruguay geldt als voorbeeld van een verdedigbare schuldherstructurering. Het land werd in 2002 meegesleurd door de crisis in Argentinië. De munt devalueerde met 50% en de in buitenlandse valuta’s genoteerde staatsschuld steeg als percentage van het bbp tot grote hoogte. Er ontstond herfinancieringsrisico. Uruguay stelde voor de schuld om te wisselen tegen nieuw papier met behoud van de oude nominale waarde en de oude rentecoupon. Het verlies van 10% was louter toe te schrijven aan de verlenging van de looptijd, maar beleggers hoefden niet te vrezen voor wanbetaling en kregen beter verhandelbaar papier terug. Liefst 93% van de schuldeisers ging akkoord. Uruguay is tegenwoordig ‘investment grade’.

Brady bonds, Uitgegeven van 1989 tot en met 1997, Aantal landen 17, waarvan het merendeel in Latijns-Amerika

Na een reeks van schuldencrises in Latijns-Amerika torsten vooral Amerikaanse banken grote portefeuilles met leningen aan die landen met zich mee. De schuldsituatie van de landen verbeterde niet, en de banken bleven gevangen met de schuld. De Amerikaanse minister van financiën Nicholas Brady bedacht uiteindelijk het revolutionaire plan om de bankleningen om te zetten in verhandelbare dollarobligaties. De banken moesten deels verlies nemen door een langere looptijd, lagere rentes of een lagere hoofdsom te accepteren, maar kregen er verhandelbare obligaties voor terug. De betrokken landen konden dankzij Brady een verloren decennium achter zich laten. De meeste ‘Brady bonds’ zijn inmiddels afgelost.

Schuldverlichting arme landen, Opgezet 1996, Aantal landen 35, Kwijtgescholden $ 74 mrd

In 1996 startten het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank een initiatief tot schuldverlichting voor arme landen met hoge schulden. Onder dit initiatief hebben private partijen, multilaterale organisaties en overheden samengewerkt om schulden te reduceren. Sinds 1996 is bij 35 landen in totaal voor $74 mrd kwijtgescholden. Als landen aan het programma deelnemen worden daar eisen aan gesteld, bijvoorbeeld over hervormingen en armoedebestrijding. IMF, Wereldbank en de Afrikaanse ontwikkelingsbank en de Club van Parijs hebben alle schulden kwijtgescholden. Andere landen en private partijen hebben volgens het IMF amper schulden kwijtgescholden bij de landen die deelnamen aan het programma.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s