Het verdriet van de Bundesbank

Toegegeven: ook De Nederlandsche Bank is nooit fan geweest van het bijdrukken van geld en het opkopen van overheidsschuld door de ECB. Maar de kampioen der haviken was en blijft Duitsland. De grootste economie van de eurozone torst nog altijd het trauma van hyperinflatie met zich mee. Begin jaren twintig werd de Duitse mark in razend tempo minder waard, als gevolg van herstelbetalingen aan de geallieerden na de verloren Eerste Wereldoorlog en het financieren van overheidstekorten door de geldpers extra te laten draaien. De koopkracht van burgers en hun spaargeld verdwenen als sneeuw voor de zon.

Dit artikel is eerder op zaterdag 24 januari verschenen in Het Financieele Dagblad: krant-20150124-0-004-067

Ditmaal is juist gebrek aan inflatie het probleem

Daags na een van de meest omstreden besluiten van de Europese Centrale Bank houdt Jens Weidmann zich opvallend stil. De president van de Bundesbank kan het zich permitteren. De publieke opinie in Duitsland steunt zijn tegenstand namelijk luid en duidelijk. Het opkopen van staatsobligaties is ongewenst, onnodig en uiterst risicovol, zo klinkt het in de meeste Duitse commentaren. Ongewenst, omdat te weinig geld in de economie niet het probleem is. Onnodig, omdat de inflatie weliswaar laag is, maar niet schadelijk voor de economie. En risicovol, omdat zuidelijke eurolanden met hoge schulden en tekorten nu achterover kunnen leunen. Pijnlijke hervormingen zullen vooruitgeschoven worden, ondanks de oproep tot hervormen van Mario Draghi. De ECB-baas wordt neergezet als een roekeloze spookrijder die zuurverdiend Duits spaargeld laat verpieteren.

Fellere discussies

Niet terecht, vindt de voormalige Duitse minister van financiën Hans Eichel. ‘Het gaat helemaal niet om de Bundesbank of De Nederlandsche Bank’, zegt Eichel. ‘Het enige wat telt is het belang van de eurozone als geheel.’ Het is logisch dat er tegenwoordig meer discussie is binnen de ECB-top dan vijftien jaar geleden, vindt de SPD’er. ‘Ten tijde van Duisenberg was het economisch klimaat veel stabieler. In de huidige crisistijd is het normaal dat er wat fellere discussies worden gevoerd en dat er niet altijd unanimiteit is.’

De mening van Eichel wordt door weinigen gedeeld. ‘Duitsland heeft nu definitief de slag om de euro als waardige opvolger van de D-mark verloren’, stelt de econometrist Gerard van den Berg, verbonden aan de universiteit van Mannheim. Volgens hem hebben het Duitse publiek en de politiek te weinig interesse getoond om voor de Duitse belangen te strijden. ‘Dat heeft te maken met de angst om weer vijanden in Europa te maken’, zegt Van den Berg.

Dilemma

De Duitse regering worstelt met een dilemma. Ze is overduidelijk tegen monetaire verruiming. Aan de andere kant is voor Duitsland de onafhankelijkheid van de ECB heilig, omdat die is gemodelleerd naar de Bundesbank. Dat weerhoudt de Duitse regering ervan om openlijk te ageren tegen monetaire verruiming.

Jens Weidmann

Jens Weidmann

Hetzelfde geldt voor de Bundesbank. ‘Binnen de ECB kon Weidmann niet zo veel uitrichten’, zegt Guntram Wolff van de Brusselse denktank Breughel. ‘Een meerderheid was voor het opkopen van staatsobligaties. Als je altijd terecht hebt gehamerd op de onafhankelijkheid van de ECB kun je moeilijk zeggen dat de bank iets niet mag doen.’

Er is een paradigmaverandering, schetst hoogleraar Timo Wollmershäuser van het Ifo-instituut in München. ‘De Bundesbank was in de jaren negentig fel tegen een muntunie, en hamerde er voortdurend op dat een muntunie alleen mogelijk is als er éérst een politieke unie komt. Veel mensen, mijzelf incluis, dachten daar anders over. Maar achteraf heeft de Bundesbank wel gelijk gekregen.’

Esprit de corps

Volgens de Tilburgse hoogleraar Sylvester Eijffinger treft voormalig bankpresident Axel Weber blaam voor het feit dat de Bundesbank nu het nakijken heeft. ‘Begin 2009 heeft Weber het eerste ECB-opkoopprogramma voor covered bonds openlijk bekritiseerd. Dat was de wortel van het kwaad. Wellink (toen president van De Nederlandsche Bank, red.) was ook tegen, maar hij zei dat niet openlijk. Uit de school klappen over de beraadslagingen past niet in de esprit de corps van het ECB-bestuur. Weber heeft zich daardoor onmogelijk gemaakt bij Frankrijk en Italië, terwijl hij de gedoodverfde opvolger was van Jean-Claude Trichet. Als Weber hem was opgevolgd, had het ECB-bestuur een totaal andere constellatie gekregen. Dan was het waarschijnlijk nooit zo ver gekomen dat er sprake zou zijn van opkopen van staatsobligaties.’

Tegensturen

Guntram Wolff verwijt de regering-Merkel dat zij niet meer heeft gedaan. ‘De Duitse regering had al in 2014 in actie moeten komen om economisch herstel te bevorderen door hogere overheidsinvesteringen’, vindt Wolff. ‘In plaats van de pensioenleeftijd te verhogen had de regering beter structurele hervormingen kunnen doorvoeren die goed zijn voor bedrijven. Dan zou Duitsland nu een hogere inflatie hebben gehad. Het is een gemiste kans geweest voor Duitsland.’

Wolff verwacht niet dat het Duitse verzet nu ten einde is. ‘Weidmann blijft de meest invloedrijke ECB-bestuurder na Mario Draghi. Hij zal blijven tegensturen. Ik zie overigens duidelijk de hand van Weidmann in de voorwaarden die zijn gesteld aan de opkoopoperatie. Dat is goed nieuws voor de andere noordelijke eurolanden, zoals Finland, de Baltische staten en Nederland.’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s