‘De druk om te hervormen moet blijven’

Na een jaar van betrekkelijke rust is vorig jaar de eurocrisis weer opgelaaid met een politieke crisis in Griekenland, aanhoudend hoge begrotingstekorten in Zuid-Europa, lage groei en dalende prijzen. Oplossingen zijn niet eenvoudig te vinden. Dat blijkt wel uit de steeds heftiger wordende discussies tussen economen, op te delen in hard- en softliners.

De eerste groep vindt dat landen met hoge schulden daarvoor niet beloond mogen worden. Ze moeten gedwongen worden hun economie zo snel mogelijk aan te passen via structurele hervormingen en bezuinigingen. De ECB mag zwakke landen niet te hulp schieten, omdat anders haar neutraliteit in gevaar komt.

Dit artikel is eerder verschenen op de website en in de papieren versie van het Het Financieele Dagblad: krant-20150120-0-005-021

Christoph Schmidt, voorzitter van de raad van 'economische wijzen'

Christoph Schmidt, voorzitter van de raad van ‘economische wijzen’

De softliners daarentegen waarschuwen dat dit de economie in een neerwaartse spiraal zal storten. Zij vinden dat crisislanden meer tijd moeten krijgen om hun begroting op orde te brengen. Ze moeten daarbij geholpen worden door hogere uitgaven in sterke landen en een zeer ruim monetair beleid van de ECB.

Voor veel Duitse economen is dat vloeken in de kerk. Hier is de ‘Stabilitätskultur’ van de hardliners heilig, zoals die is vastgelegd in het Verdrag van Maastricht. Dat geldt ook voor Christoph Schmidt, hoogleraar aan de universiteit van Essen en als voorzitter van de ‘Sachverständigenrat’ (raad van deskundigen, red.), een boegbeeld van het Duitse economengilde. Aan hem vroegen we wat zijn recept voor het oplossen van de crisis is.

Deze week zal Mario Draghi waarschijnlijk met een grootscheeps inkoopprogramma van staats- en andere obligaties komen. Hij volgt daarmee het voorbeeld van de Verenigde Staten en Japan. Wat is daar mis mee?

In ons laatste jaarverslag van de Sachverständigenrat hebben we al vastgesteld dat het huidige monetaire beleid van de ECB niet als bijzonder voorzichtig te bestempelen is. Vele maatregelen om de economie een duwtje te geven zijn al genomen, zoals het opkopen van zogenoemde ‘asset backed securities’ en de zeer ruime mogelijkheden voor banken om leningen te herfinancieren. Ik zie daarom geen reden om nu ook nog staatsobligaties te kopen. We mogen niet vergeten dat daar grote risico’s aan zijn verbonden. Immers, hoe meer de ECB het landen makkelijker maakt hun schulden te herfinancieren, des te kleiner wordt de druk om noodzakelijke hervormingen uit te stellen.

In het buitenland noemt men precies om deze reden de Duitsers conservatief en kleingeestig. Daar wordt gepleit voor een meer ruimhartige Keynesiaanse stimuleringspolitiek. Hoe komt het dat in Duitsland zo anders gedacht wordt?

Allereerst is het niet zo dat je in Duitsland geen Keynesianen hebt. Dat is flauwekul. Ook hier zijn alle economische stromingen vertegenwoordigd. Zo zit er met Peter Bofinger bijvoorbeeld ook een echte Keynesiaan in de Sachverständigenrat. Wat je wel vrij algemeen kunt zeggen over Duitse economen is dat het zorgvuldig nadenken over de langetermijngevolgen van politiek handelen een grote rol speelt. Mijn verwijt aan de vaak grof argumenterende Keynesiaanse economen is dat ze blijkbaar nog nooit gehoord hebben van het probleem van de ‘Zeitlicher Inkonsistenz’ (een situatie waarbij een land dat in het verleden slecht beleid heeft gevoerd, daar nu voor wordt beloond, red.).

Als ik u zo hoor, zijn hogere overheidsuitgaven niet de oplossing voor de lage groei in Europa?

Achter de veel gehoorde roep om hogere overheidsbestedingen steekt vaak de veronderstelling dat de overheid de betere ondernemer is. Dat is naar mijn mening echter niet zo. In plaats van de overheidsuitgaven te verhogen zou de politiek zich moeten richten op een beter investeringsklimaat. Daarvoor zijn mogelijkheden genoeg. In Duitsland zou bijvoorbeeld de omschakeling van grijze op groene energie veel beter en goedkoper georganiseerd kunnen worden.

Veel economen die pleiten voor hogere overheidsinvesteringen stellen verder dat dit de enige mogelijkheid is om de economische motor weer te starten, omdat er bij private spelers een taboe rust op het nemen van risico’s. Voor mij zijn dit kromme theses die de politiek maar wat graag benut om noodzakelijke hervormingen uit te stellen. Meer groei levert het niet op.

Bedoelt u Frankrijk en Italië?

Het valt volgens mij niet te ontkennen dat Griekenland, Ierland en Portugal met een verstandige mix van structurele hervormingen en begrotingsconsolidatie zich uit de crisis omhoog hebben gewerkt. Dat kun je niet zeggen van Frankrijk en Italië. Die hebben wel wat gedaan aan begrotingsconsolidatie, maar nauwelijks aan structurele hervormingen. Een goed voorbeeld is de Franse arbeidsmarkt, waar de negatieve werkgelegenheidseffecten die uitgaan van het erg hoge minimumloon worden gecompenseerd met subsidies voor bedrijven die mensen in dienst nemen voor datzelfde minimumloon. Een waanzinnig rondpompen van geld waar Frankrijk 2% van zijn bruto nationaal product aan besteedt.

Helaas zie ik deze vormen van slecht beleid ook niet snel veranderen. En een deel van de schuld gaat wat mij betreft naar de Europese Commissie die momenteel met het stimuleringsplan van Jean-Claude Juncker meer oog heeft voor het verhogen van de overheidsinvesteringen dan een gedegen economische politiek.

Frankrijk wordt vanwege zijn nalatigheid op het gebied van hervormingen in Brussel bekritiseerd. Maar dat geldt ook voor Duitsland. Een goed voorbeeld is het weinig duurzame pensioenbeleid. Is Duitsland niet hypocriet?

Ja, in zekere zin kun je dat stellen. Je kunt immers niet van andere staten verlangen dat zij pijnlijke maatregelen treffen, terwijl je zelf stil blijft staan of, zoals in het geval van de verlaging van de pensioenleeftijd, zelfs een stap terug doet. Daarom is het dubbel zo belangrijk dat Duitsland zich de komende jaren weer volledig concentreert op maatregelen die het land klaarstomen voor de grote demografische veranderingen die het land te wachten staan (bevolkingskrimp en vergrijzing, red.). Hiertoe heeft de Sachverständigenrat in zijn laatste jaarrapport ook een aantal voorstellen gedaan.

In dat jaarverslag lijkt u niet helemaal onverschillig te zijn voor de kritiek van buiten. Zo wordt de Duitse overheid geadviseerd meer geld uit te geven aan infrastructuur en onderwijs. Hoe valt dat te rijmen met een voorzichtig begrotingsbeleid?

Het is inderdaad zo dat Duitsland zijn groeipotentieel kan verhogen door meer uit te geven aan bijvoorbeeld verkeersinfrastructuur. Dat moet gezien de hoge overheidsinkomsten ook mogelijk zijn. Het punt is alleen dat de politiek dan wel de juiste prioriteiten moet stellen. Zo is een deel van de speelruimte nu al weg door de invoering van een vervroegd pensioen voor grote groepen mensen.

Meer in het algemeen zie ik voor heel Europa twee redenen waarom het onverstandig is hogere overheidsinvesteringen te financieren met meer schuld. Ten eerste is het belangrijk om het verloren vertrouwen terug te winnen dat wij als eurolanden in staat zijn ons te houden aan eerder afgesproken begrotingsregels. Nu opnieuw hoge schulden aangaan, zou dit proces nog lastiger maken. Ten tweede is het met het oog op de veranderende verhouding tussen het aantal ouderen en jongeren onrechtvaardig om nu gedane investeringen te financieren met schulden die toekomstige generaties moeten terugbetalen.

2015 is voor veel Europese landen een verkiezingsjaar. Als eerste gaan over een paar weken de Grieken naar de stembus. De kans is groot dat het linkse Syriza dan wint, wat voor Europa grote gevolgen kan hebben omdat zij vragen om schuldverlichting. In het uiterste geval lijkt het zelfs uit te kunnen lopen op een vertrek van Griekenland uit de eurozone. Kan de eurozone dat aan?

De eurozone is de laatste jaren een stuk sterker geworden door hervormingen in landen als Ierland en Portugal. En ook de andere manier waarop het eurogebied is georganiseerd, met bijvoorbeeld een bankenunie en aangepaste begrotingsregels heeft het weerstandsvermogen van de eurozone verhoogd. Ik denk dat een vertrek van Griekenland uit de eurozone daardoor niet onoverkomelijk is. Het gevaar van een domino-effect zie ik niet. Maar dat wil nog niet zeggen dat er geen hoge kosten of risico’s aan verbonden zijn, vooral voor Griekenland zelf.

Sommige Duitse economen, zoals Hans-Werner Sinn, zeggen dat een terugkeer naar de drachme voor Griekenland misschien nog het beste is. Bent u het daar mee eens?

Nee, mij lijkt dat geen goed idee, en ik denk dat de meeste van mijn Duitse collega’s het met mij eens zijn. Van de andere kant moet je het wel zo hard stellen dat als Griekenland op de lange duur deel wil blijven uitmaken van de eurozone ze dan op de ingeslagen weg door moeten gaan. Dat betekent dat de met Europese partners overeengekomen voorwaarden voor hulp moeten worden gerespecteerd. Gebeurt dat niet, dan acht ik de kans groot dat Griekenland de eurozone moet verlaten.

Een paar jaar geleden werd een deel van de Griekse schuld kwijtgescholden. Er wordt nu in Brussel gesproken over een nieuwe schuldreductie van misschien wel 50%. Zou dat helpen?

Persoonlijk zie ik daar het nut niet van in. Allereerst heb ik alle lof voor de hervormingen die Griekenland tot nu toe heeft doorgevoerd, maar ze zijn er nog niet. Schuldverlaging zou de druk wegnemen voor verdere hervormingen.

Daarnaast moeten we voor ogen houden dat Griekenland weliswaar een hoge schuld heeft, maar hun rentelasten zijn lager dan die van een aantal landen die hen een paar jaar geleden hielpen met noodkredieten.

Ten slotte zou schuldverlichting een zeer slecht signaal zijn voor potentiële beleggers in Griekse schuld. Als 50% wordt kwijtgescholden, kan het vele jaren duren voordat hun vertrouwen is teruggewonnen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s