Psychische Muur is moeilijk te doorbreken

‘Follow the Brick Road’ zou een aardige titel kunnen zijn voor een wegwijzer langs de Muur die tot 25 jaar geleden Oost- en West-Berlijn scheidde. Een spoor van kasseien leidt je langs vele bezienswaardigheden zoals de Rijksdag, de Brandenburger Tor, het Holocaustmonument, de Potsdamer Platz, de East Side Gallery en verschillende musea zoals dat bij Checkpoint Charlie.

Maar wat veel mensen vaak vergeten is dat de Muur niet alleen dóór maar ook óm de stad heen liep. Grote delen van waar eens de Muur was zijn nu fantastische fiets- en wandelwegen door bossen, langs rivieren, meren en kastelen. In totaal 155 kilometer lang.

Dit artikel is eerder verschenen in Het Financieele Dagblad

De Bornholmer Strasse in 2014 bij de viering van 25 Jahre Mauerfall

De Bornholmer Strasse in 2014 bij de viering van 25 Jahre Mauerfall, Foto MK

Zelfs in de stad is de Muur grotendeels veranderd in een groen lint van aan elkaar verbonden parken. De fysieke sporen van de Muur zijn met andere woorden grotendeels verdwenen. Mentaal is dat een ­ander verhaal.

Bij de viering dit weekend van ’25 Jahre Mauerfall’ was 99% van de mensen ongelofelijk blij over het neerhalen van de Muur. Vooral bij de Bornholmer Strasse, waar de grens tussen BRD en DDR op 9 november 1989 als eerste werd geopend, vielen dit weekend emotionele verhalen te horen van beide zijden. Zo vertelde een oudere vrouw uit Oost-Berlijn dat zij de grens pas over durfde nadat vele anderen haar voor waren gegaan. Immers, wat als je niet terug kon komen? Ze had een klein kindje thuis. Een vader en zoon uit West-Berlijn vragen of er een foto van ze genomen kan worden, precies zoals 25 jaar geleden. De jongen op slippers omdat hij van opwinding vergeten was ze uit te trekken. Beiden met een vlag: één met hamer en sikkel, eentje zonder.

Voor de meeste mensen heeft het ­leven zich sindsdien genormaliseerd. In Oost-Berlijn wonen steeds meer ‘Wessies’, omgekeerd iets minder. Vooral in het centrum van het oude Oost-Berlijn wordt het aandeel ‘echte’ Ossies steeds kleiner. Anders wordt het zodra je dieper het oostelijk deel van de stad in rijdt, weg van de bekende Fernsehturm en de Karl-Marx Allee waar Erich Honecker vroeger zijn troepen inspecteerde. In stadsdelen als Marzahn of Weißensee groeit de kans aanzienlijk dat je mensen aantreft met nostalgische gevoelens over de DDR.

Het meest voelbaar is dat in de wijk Alt-Hohenschönhausen, waar de Stasi vroeger zijn gevangenis had. Men zegt dat hier nog steeds een groot deel van de bevolking medewerker was bij de geheime dienst, en dat merk je bewust of onbewust.

Vooral bij oudere mensen, die na de val van de Muur in een diep gat van werkloosheid vielen, is het niet alleen maar ‘Frieden, Freude, Eierkuchen’ als ze terugdenken aan de hereniging van Oost- en West-Duitsland. En dan valt de teleurstelling in Berlijn nog mee. In steden als Erfurt, Dresden, of Schwerin is de ‘Ostalgie’ een stuk sterker.

Hier voelen de mensen zich vaak nog tweederangsburgers. Wat ook niet zo heel vreemd is als je naar de inkomens kijkt. Het uurloon van een ‘Wessie’ ligt gemiddeld 32% boven dat van een ‘Ossie’. In 1991 was dat 37%. Veel convergentie heeft er op dit terrein dus niet plaatsgevonden.

Mensen uit het oosten voelen zich bovendien vaak gediscrimineerd. Discussies in talkshows op tv over de DDR als ‘Unrechtstaat’ ergeren veel mensen. De meeste Ossies zijn het er natuurlijk wel mee eens dat de DDR een dictatuur was, maar tegelijkertijd vinden ze het akelig als Wessies alles uit hun jeugd als treurig en slecht afschilderen.

Wessies van hun kant vinden dat vaak onbegrijpelijk. Zij denken alleen maar aan de vele doden die er aan de grens vielen en de armoede.

25 jaar na de val van de Muur kan worden geconstateerd dat de fysieke littekens zo goed als verdwenen zijn. Maar, zoals de Duitsers zeggen, er bestaat ook nog zoiets als een ‘Mauer in den Köpfen’. Voordat die helemaal is afgebroken, kan zo nog maar eens 25 jaar duren.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s