Opkomst AfD gevaar voor politieke stabiliteit in Duitsland

Verkiezingen in Thüringen en Saksen. De meeste Nederlanders zullen niet eens weten waar deze Duitse deelstaten liggen, laat staan dat ze er het afgelopen weekend veel aandacht aan hebben besteed. Toch kunnen deze verkiezingen een verstrekkende Europese betekenis hebben. Het zou best kunnen dat zondag de politieke stabiliteit van Duitsland definitief is ondermijnd.

De oorzaak is de overwinning van de Alternative für Deutschland (AfD), een populistische partij die inspeelt op onderbuik gevoelens bij de mensen over Europa, banken en buitenlanders. Het is een partij die op zijn achterste benen staat als ze extreemrechts genoemd wordt, maar het wel is, en dat ook steeds meer laat zien.

Sinds de AfD vorig jaar bij de parlementsverkiezingen de kiesdrempel net niet haalde, is de aanhang gestaag gegroeid. In Brandenburg, Thüringen en een paar weken geleden in Saksen was het al meer dan 10%. De conventionele partijen weten absoluut niet wat ze hier mee aan moeten. Negeren? Hard aanvallen? Of misschien bepaalde standpunten overnemen?

De traditionele partijen worstelen elk op hun eigen manier met het fenomeen AfD . Bij de liberale FDP, die bijna geen stemmen meer haalde in Brandenburg en Thüringen, is een richtingenstrijd uitgebroken over de Europakoers. Moet de FDP traditiegetrouw pro-Europees blijven, of net als de AfD inhakken op Griekenland en Portugal? Is de euro heilig, of moet het roer om en moet er gepleit worden voor een terugkeer naar de D-Mark?

Bij de sociaaldemocratische partij SPD walgen ze van de AfD, maar ondertussen zijn er wel grote scharen linkse kiezers die erop stemmen. Uit opiniepeilingen blijken vooral oudere kiezers AfD te stemmen, vanwege hun plannen voor hogere pensioenen, een harde aanpak van banken en criminaliteit. De SPD zit min of meer in dezelfde lastige situatie als de PvdA aan het begin van deze eeuw toen Pim Fortuyn de Nederlandse socialisten het gras voor de voeten wegmaaide met in ieder geval links klinkende voorstellen voor meer sociale rechtvaardigheid.

De enige partij die nog relatief weinig last heeft van de AfD is de CDU/CSU, maar hoe lang nog? De CDU/CSU is met de teloorgang van de FDP zijn vaste partner kwijt. Het ziet er naar uit dat de conservatieve partij van Angela Merkel daardoor steeds vaker gedwongen zal zijn met links (SPD of Groenen) samen te werken. Maar bestaat dan niet het gevaar dat ze keihard rechts voorbij wordt gelopen door de AfD? Verschillende (vooral Beierse) partijleden wijzen op dit gevaar en vinden dat de CDU/CSU bepaalde standpunten van de AfD moet overnemen, onder andere als het gaat om Europa en het migratiebeleid.

Hoog in de partijkaders van SPD en CDU/CSU wordt gehoopt dat de AfD slechts een tijdelijk fenomeen is. Dat de partij even snel verdwijnt als ze gekomen is, net zoals dat een paar jaar geleden het geval was bij de Piratenpartij, die ook bij regionale verkiezingen hoge ogen gooide, maar daarna volledig wegzakte.

Binnen CDU/CSU en SPD wordt vaak ook een beetje minachtend gekeken naar landen als Nederland, België en Frankrijk waar extreemrechtse partijen wel op nationaal niveau voet aan de grond hebben gekregen. ‘Dat kan bij ons niet gebeuren’, wordt vaak gezegd. Daarvoor liggen de herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog te vers in het geheugen. Bovendien zijn de Duitsers conservatieve mensen die niet houden van verandering en daarom stemmen op wat ze altijd gestemd hebben: sociaaldemocratisch, christendemocratisch, groen (Grüne) of liberaal (FDP).

Of ze daar gelijk in krijgen, hangt denk ik voor een groot deel van Europa af. Als de eurozone zich stabiliseert en het opkomende nationalisme in Europa de kop wordt ingedrukt, dan lijkt mij de kans reëel, maar als Europa daarentegen van de ene eurocrisis in de andere rolt, dan zal het ressentiment tegen alles wat uit het buitenland ook in Duitsland hoogtij vieren, met als grote winnaar de AfD.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s